Breivik

Het is een beetje onder de radar gebleven, want er vallen ministerposten te verdelen en de kerk lijkt andermaal schadeloos gesteld, maar gisteren hebben psychiaters Anders Breivik ontoerekeningsvatbaar verklaard. Het hoeft geen betoog dat psychiaters vooralsnog geen recht spreken, maar het zal een stevig in zijn schoenen staande rechter vergen om lijnrecht tegen dat rapport in te gaan.

Dat Breivik als ontoerekeningsvatbaar geboekstaafd werd, is voor een Belg een op zijn minst opmerkelijke uitspraak. Zou het kunnen dat niet enkel het leven, de munt en – weten we sinds prof. Blanpain – de vakbonden een stapje verder staan in Scandinavië dan in ons land? De afgelopen jaren hebben we hier te maken gekregen met meer dan een handvol zware jongens die fel gemediatiseerde processen kregen. Marc Dutroux, Andras Pandy, Abdallah Ait-Oud, Hans Van Themsche. Recent nog Els Clottemans en Ronald Janssen, straks ook Kim De Gelder. Geen enkele van die verdachten is ontoerekingsvatbaar verklaard, allemaal werden ze zo zwaar als mogelijk gestraft. Ik heb geen redenen om te twijfelen aan de expertise van onze psychiaters, nog aan de fundamenten van onze rechtspraak, maar de afwijkende beoordeling in Noorwegen is opvallend.

Vooral in de zaken Clottemans en Ait-Oud bleef een wrang vuur nasmeulen in het hart van de eerlijke mens. Bij de Waalse pedofiel en kindermoordenaar was er sprake van ‘geen sluitende bewijzen, maar alle aanwijzingen afzonderlijk zijn zo sterk dat ze opgeteld onmogelijk een andere uitkomst kunnen hebben’. Bij de Vlaamse parachutemoordenaar werd eveneens tot veroordeling over gegaan, hoewel keiharde bewijzen het ook hier moesten afleggen tegen (erg sterke) vermoedens, profiling en het charisma van de topadvocaat. 

Het valt nauwelijks voor te stellen dat een van de gangsters die ik eerder vermeldde er met een lichte straf vanaf kwam, en de vraag stelt zich of processen waarin alle pijn nog maar eens wordt opgerakeld en waarin de vaak niet van eigenliefde gespeende verdachte een laatste grote forum krijgt op die manier nodig zijn? Als serene processen in een van de vijf gevallen een andere uitspraak, al was het dan een licht afwijkende, hadden opgeleverd, waren ze dat zonder enige twijfel meteen waard geweest. Zelfs – en in het meest waarschijnlijke geval – als elke uitspraak exact dezelfde was, had sereniteit veel pijn gemilderd.